افزایش حقوق سال ۱۴۰۵ یکی از مسائل بودجه این سال بود که در ابتدا با مخالفت مجلس مواجه شد و بیش از یک ماه تصویب آن به طول انجامید. نمایندگان مجلس معتقد بودند با توجه به تورم حداقل ۴۰ درصدی کشور، افزایش حقوق ۲۰ درصدی مناسب نیست و باید این نرخ افزایش پیدا کند. در همین راستا صحبت از افزایش حقوق پلکانی در مجلس شد.
افزایش حقوق پلکانی که در ایران اجرا شده، با آنچه در دنیا به عنوان افزایش حقوق پلکانی اجرایی میشود، تفاوتهایی دارد. تفاوتهایی که باعث میشود افزایش حقوق دولت در سال ۱۴۰۵ را پلکانی نامگذاری نکرد. به همین دلیل هم مسئولان دولتی افزایش حقوق سال ۱۴۰۵ را پلکانی معکوس توصیف میکنند.
در نظام دستمزد بینالملل دو نوع افزایش حقوق به طور گسترده مورد اقبال و استفاده قرار میگیرد: افزایش حقوق خطی و افزایش حقوق پلکانی. در افزایش حقوق خطی همانطور که مشخص است، درصد معینی برای همه کارکنان به منظور افزایش حقوق تعیین میشود. آنچه در سالهای گذشته در ایران اجرایی میشد، افزایش حقوق خطی بود که هرسال یک درصد معینی معمولا ۲۰ تا ۲۵ درصد تخصیص پیدا میکرد.
افزایش حقوق پلکانی نیز آنچه در نظام دستمزد بینالملل شناخته میشود، براساس معیارهایی مانند سطح حقوق، رتبه شغلی، سابقه خدمت و طبقه اداری انجام میشود. برای نمونه در انگلستان براساس توافقهای دستمزدی که وجود دارد، حقوق سطوح پایین دستمزدی بین ۵ تا ۹ درصد افزایش پیدا میکنند درحالیکه حقوق سطوح بالای دستمزدی بین ۳ تا ۵ درصد افزایش حقوق را تجربه میکنند.
برخلاف تمام دنیا، دولت چهاردهم از مدل جدیدی برای افزایش حقوق رونمایی کرده است. افزایش ۲۰ درصد حقوق ثابت به علاوه ۳ تا ۳ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان که به همه سطوح شغلی تعلق پیدا میکند. به عبارتی فردی که ۲۰ میلیون تومان حقوق میگیرد، با ۲۰ درصد افزایش حقوق به ۲۴ میلیون تومان و به همراه ۳ میلیون تومان به ۲۷ میلیون تومان میرسد. در عمل این فرد ۳۵ درصد افزایش حقوق را تجربه کرده است. مبلغ ۳ الی ۳ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان ثابت که به تمام سطوح دستمزدی اضافه میشود، در حقوق پایینتر درصد بالاتری از حقوق افراد را شامل میشود و به نوعی نقش ایجاد پلکان را ایفا میکند.
| حقوق سال ۱۴۰۴ | حقوق سال ۱۴۰۵با احتساب ۳ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان | نرخ افزایش حقوق |
| ۱۲،۰۰۰،۰۰۰ | ۱۷،۹۰۰،۰۰۰ | ۴۹٪ |
| ۱۵،۰۰۰،۰۰۰ | ۲۱،۵۰۰،۰۰۰ | ۴۳٪ |
| ۲۰،۰۰۰،۰۰۰ | ۲۷،۵۰۰،۰۰۰ | ۳۷.۵٪ |
| ۲۵،۰۰۰،۰۰۰ | ۳۳،۵۰۰،۰۰۰ | ۳۴٪ |
| ۳۰،۰۰۰،۰۰۰ | ۳۹،۵۰۰،۰۰۰ | ۳۲٪ |
| ۳۵،۰۰۰،۰۰۰ | ۴۵،۵۰۰،۰۰۰ | ۳۰٪ |
| ۴۰،۰۰۰،۰۰۰ | ۵۱،۵۰۰،۰۰۰ | ۲۹٪ |
| ۴۵،۰۰۰،۰۰۰ | ۵۷،۵۰۰،۰۰۰ | ۲۸٪ |
| ۵۰،۰۰۰،۰۰۰ | ۶۳،۵۰۰،۰۰۰ | ۲۷٪ |
به همین دلیل مدل ترکیبی حقوق ثابت و پلکان در ادبیات سیاستگذاری ایران به عنوان «حقوق پلکانی معکوس» نامگذاری میشود. مدلی که تاکنون در هیچ کشور توسعهیافتهای اجرایی نشده و ایران قصد اجرایی کردن آن را دارد.
مسئله اصلی دولت برای افزایش حقوق نیز کسری بودجه بوده است و به همین دلیل لایحه ابتدایی خود را با ۲۰ درصد افزایش حقوق به مجلس تقدیم کرد و مجلس نیز تنها ۳ میلیون تا ۳ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان به حقوق کارکنان اضافه کرد. سوالی که اکنون مطرح میشود این است که با اضافه شدن حقوق ۳ میلیون تومانی کارکنان دولت، چه میزان هزینه به بودجه دولت اضافه میشود؟
براساس اعلام محسن زنگنه رئیس کمیته نظارت بر اجرای برنامه هفتم، تعداد کل کارمندان ثبت شده دولت ۲ میلیون و ۳۳۴ هزار و ۱۵۲ نفر است. با احتساب حداقل افزایش حقوق یعنی ۳ میلیون تومان به هر کارمند دولت، ماهانه ۷ هزار میلیارد تومان هزینه به بودجه دولت اضافه میشود. ۷ همت ماهانه هزینه دولت بابت ۳ میلیون تومان افزایش حقوقی که مجلس تصویب کرده است، در سال معادل ۸۴ همت میشود.
بودجه ۱۱ وزارتخانه دولت در سال ۱۴۰۵ کمتر از ۸۴ همت است. بودجه وزارتخانههای اطلاعات، کشور، جهادکشاورزی، ارتباطات، صمت، ورزش و جوانان، فرهنگ، گردشگری، امور خارجه، دادگستری و نفت به تنهایی کمتر از ۸۴ همت است. رقمی که میتواند در شرایطی که درآمدهای دولت رو به کاهش است، فشار فزایندهای به منابع بودجه آورد. هرچند مشکل اصلی در بزرگ شدن بیش از اندازه دولت است که از ۲ میلیون و ۳۳۴ هزار نفر کارمند تشکیل شده و نمیتواند برای این جمعیت بزرگ افزایش حقوقی متناسب با تورم لحاظ کند، درحالیکه به قول رئیس دولت: «کارمندان دولت کاری ندارند.»
